خال‌های بدخیم سرطانی پوست (ملانوما): علائم و درمان آن

10

خال سرطانی یا ملانوم نوعی سرطان پوست است که هر فردی ممکن است به آن مبتلا شود. چنانچه این عارضه سریع تشخیص داده شود و برای درمان آن اقدام گردد، میزان بهبود آن نزدیک به صد در صد خواهد بود. خال‌های سرطانی به مرور زمان و در صورت درمان نشدن در دیگر بخش‌های بدن نیز، گاهی با سرعت پخش بالا، منتشر می‌شوند. پخش شدن این خال‌های بدخیم می‌تواند مرگبار باشد.

متخصصان پوست بر این باوراند که میزان مرگ و میر ناشی از خال سرطانی در شرایط زیر کاهش قابل ملاحظه‌ای خواهد یافت: 

  • در صورت آگاهی افراد از نشانه‌های هشدار دهنده ملانوم
  • در صورت آموزش دادن روش معاینه پوست و بررسی نشانه‌های ابتلا به سرطان پوست
  • وقت گذاشتن برای معاینه پوست

نشانه‌ها و علائم


هر فردی ممکن است با این خال‌های سرطانی مواجه شود. بنابراین لازم است همگی ما با دقت خال‌های پوستی را معاینه کنیم. معاینه منظم بهترین روش تشخیص زودهنگام این سرطان پوستی مرگبار است. بدیهی است که برای موفقیت‌آمیز بودن این کار باید از ویژگی‌های اصلی  ملانوم و نکته‌های اصلی و ابتدایی خصوصیات پوست آگاهی داشت.

آشنایی مقدماتی با ملانوم

9

نکته مهم: اگر خال یا لکه جدیدی را روی پوست دیدید که مشخصات فوق در مورد آن صدق می‌کرد، در اولین فرصت به متخصص پوست مراجعه کنید.

نشانه‌های ملانوم

شایع‌ترین نشانه‌های ابتدایی ملانوم، یعنی آنچه بیمار به چشم می‌بیند، عبارت‌اند از:

  • خال پوستی در حال رشد
  • خال پوستی با ظاهر غیرطبیعی یا خالی که شبیه به هیچ یک از خال‌های دیگر روی پوست نیست و می‌توان آن را از حیث متفاوت و زشت بودن در میان بقیه به جوجه اردک زشت تشبیه کرد.
  • یک دست نبودن خال: شکل عجیب یا کناره ناشمخص یا ناصاف داشتن و به رنگ‌های گوناگون بودن

علائم ملانوم

ملانوم در مراحل اولیه با هیچ علامتی همراه نیست و بیمار مورد خاصی را احساس نمی‌کند. بااین حال ملانوم گاهی با علائم زیر همراه است:

  • خارش
  • خونریزی
  • درد

بسیاری از خال‌های سرطانی، اما نه تمام آنها، با این نشانه‌ها و علائم همراه هستند. خال‌های سرطانی انواع گوناگون دارند؛ یک گونه از ملانوم نخست به شکل رگه‌ای قهوه‌ای یا سیاه رنگ زیر ناخن انگشتان دست یا پا دیده می‌شود. خال سرطانی گاهی شبیه به کبودشدگی‌ای است که التیام نمی‌یابد.

افراد مستعد ابتلا به ملانوم


همگی ما در معرض ابتلا به این بیماری قرار داریم. رنگ پوست اکثر افرادی که مبتلا به ملانوم می‌شوند، روشن است، البته افراد دارای رنگ پوست قهوه‌ای و سیاه نیز از این سرطان پوستی در امان نیستند.

دلایل ابتلا به ملانوم


اشعه مافوق بنفش (UV) در اکثر موارد عامل اصلی ایجاد شدن این خال‌های سرطانی است. نور خورشید، دستگاه‌های برنزه کننده پوست و لامپ‌های خورشیدی ما را در معرض این اشعه مضر و خطرناک قرار می‌دهند. نقش وراثت را نیز نباید از خاطر برد. یافته‌های پژوهش‌های انجام شده بیانگر این نکته است که ابتلا یکی از بستگان نسبی نزدیک، یعنی والدین، فرزندان، خواهران و برادران خود فرد یا والدین وی، احتمال مبتلا شدن به این بیماری را افزایش می‌دهد.

تشخیص ملانوم توسط متخصص پوست


متخصص پوست برای تشخیص ملانوم پوست بیمار را با دقت معاینه می‌کند و وضعیت خال‌ها و لکه‌های مشکوک را ارزیابی می‌کند. متخصص برای بهتر دیدن پوست از دستگاهی به نام درموسکوپ استفاده می‌کند که نور را روی پوست می‌تاباند. متخصص به کمک بزرگنمایی حاصل از این دستگاه می‌تواند رنگدانه و ساختارهای پوست را به خوبی مشاهده کند.

به علاوه متخصص پوست در صورت لزوم گره‌های لنفاوی، یا به بیان عامه غدد لنفاوی، را لمس می‌کند.

چنانچه متخصص پوست خال یا لکه دیگری شبیه به ملانوم را پیدا کند، تمام یا بخشی از آن را برمی‌دارد و سپس پوست برداشته شده را به آزمایشگاه می‌فرستد. این کار در اصطلاح بیوپسی یا نمونه‌برداری نامیده می‌شود؛ به خاطر داشته باشید که ملانوم را نمی‌توان بدون نمونه‎برداری تشخیص داد.

انجام نمونه‎برداری توسط متخصص پوست سریع، ایمن و آسان است و بیمار نباید کوچکترین نگرانی و اضطرابی داشته باشد. عوارض و ناراحتی این عمل بسیار ناچیز است.

چنانچه سرطانی بودن خال صورت در نتیجه نمونه برداری تایید شود، مرحله ملانوم نیز در این گزارش ذکر می‌شود. پزشک با توجه به مرحله ملانوم می‌تواند میزان ریشه دواندن سرطان در پوست را تعیین کند.

مراحل ملانوم عبارت‌اند از:
مرحله صفر (در محل اصلی): ملانوم به لایه فوقانی پوست (اپیدرم یا روپوست) محدود می‌شود.

مرحله اول: هر چند ملانوم در این مرحله نیز به پوست محدود می‌شود، اما ضخیم‌تر شده است و ضخامت آن گاهی به یک میلی متر نیز می‌رسد. پوست روی ملانوم در مرحله اول الف بی‌عیب و نقص به نظر می‌رسد؛ حال آن که در مرحله اول بوست زخم می‌شود و شکافی روی آن پدید می‌آید.

مرحله دوم: در مرحله دوم ملانوم رشد کرده و ضخیم‌تر شده است و ضخامت آن بین یک تا بیش از چهار میلی متر متغیر است. پوست روی خال سرطانی گاهی زخم است. خال در مرحله دوم علی‌رغم ضخیم بودن هنوز منتشر نشده است.

مرحله سوم: ملانوم به یکی از دو شکل زیر پخش شده است: ۱٫در  یک یا چند گره یا غده لنفاوی نزدیک یا ۲٫ در پوست مجاور منتشر می‌شود.

مرحله چهارم: ملانوم در اندام‌های داخلی، گره‌های لنفاوی یا پوست دورتر از محل ملانوم اولیه منتشر می‌شود.

گاهی لازم است تا نمونه‌برداری دیگری انجام شود. انجام نوعی جراحی به نام نمونه‌برداری گره لنفاوی نگهبان (SLNB) برای تعیین مرحله ملانوم پیشنهاد می‌شود. ملانوم در زمان پخش شدن غالباً نخست به نزدیکترین گره لنفاوی راه می‌یابد. پزشک به کمک نمونه برداری SLNB می‌تواند بگوید که آیا ملانوم در غده‌های لنفاوی مجاور منتشر شده است یا خیر. پرتونگاری (اشعه ایکس)، آزمایش خون و سی تی اسکن نیز گاهی انجام می‌شود.

درمان ملانوم


 نوع درمان دریافتی بیمار به عواملی مانند موارد زیر بستگی دارد:

  • میزان ریشه دواندن ملانوم در پوست و پیش رفتن آن در عمق پوست
  • پخش شدن ملانوم در دیگر بخش‌های بدن
  • سلامتی بیمار

در ادامه روش‌های رایج برای درمان خال صورت را توضیح می‌دهیم.

جراحی

پزشکان برای درمان ملانوم سعی می‌کنند تا تمام بافت سرطانی را بردارند. چنانچه سرطان هنوز منتشر نشده باشد، متخصص پوست غالباً می‌تواند این کار را در مطب انجام دهد. بیمار غالباً در زمان جراحی خال هوشیار است. عمل‌های زیر برای برداشتن پوست سرطانی انجام می‌شود:

شکافتن و بریدن: متخصص پس از بی‌حس کردن پوست، روی آن شکاف ایجاد می‌کند و خال و بخشی از پوست به ظاهر طبیعی اطراف آن را بیرون می‌آورد. این پوست دارای ظاهر معمولی را حاشیه خال گویند. برش‌ها یا شکاف‌های مختلفی ایجاد می‌شود. این عمل اکثراً در مطب متخصص پوست انجام می‌شود.

جراحی موس (Mohs): متخصص پوستی می‌تواند این عمل را انجام دهد که دوره‌های پزشکی خاص جراحی موس را گذرانده باشد. متخصص پوستی که این دوره را به طور کامل سپری کرده باشد، جراح موس نامیده می‌شود.

جراح موس در ابتدا بخش قابل مشاهده ملانوم و سپس سلول‌های سرطانی را برمی‌دارد. چون سلول‌های سرطانی با چشم غیرمسلح دیده نمی‌شوند، جراح در هر محله یک لایه از پوستی را برمی‌دارد که احتمال می‌دهد حاوی سلول‌های سرطانی باشد. جراح پس از برداشتن هر لایه، آن را آماده آزمایش میکروسکوپی می‌کند و وجود سلول‌های سرطانی را در زیر میکروسکوپ بررسی می‌کند. این رویکرد لایه به لایه تا زمانی ادامه می‌یابد که جراح دیگر سلول سرطانی پیدا نکند. جراحی موس در اکثر موارد ظرف یک روز یا کمتر کامل می‌شود. میزان موفقیت‌آمیز بودن این روش بسیار بالا است.

چنانچه این سرطان پوستی در مراحل اولیه تشخیص داده شود، برداشتن خال با روش برش و قطع کردن یا جراحی موس می‌تواند برای درمان بیمار کافی باشد. ملانوم در نخستین مرحله تنها در لایه فوقانی پوست (روپوست یا اپیدرم) رشد می‌کند. به همین دلیل متخصص پوست آن را ملانوم در محل اصلی یا مرحله صفر نیز می‌نامد. میزان موفقیت‌آمیز بودن برداشتن خال به روش جراحی در مرحله صفر تقریباً ۱۰۰ درصد است.

چنانچه خال بیشتر در عمق پوست رشد کرده یا منتشر شده باشد، رفع خال صورت نیز پیچیده‌تر خواهد شد. برنامه درمانی گاهی با یکی از جراحی‌های شرح داده شده در بالا شروع می‌شود و در صورت لزوم برای درمان‌های دیگر نیز اقدام می‌شود.

دیگر روش‌های درمان‌ ملانوم عبارت‌اند از:

  • لنفادنکتومی: جراحی با هدف برداشتن غدد لنفاوی
  • ایمونوتراپی: روشی برای بهبود عملکرد سیستم ایمنی بیمار برای مقابله با سرطان
  • درمان هدفمند: داروهای محدود کننده موقت سرطان، البته خوشبختانه برخی بیماران با درمان هدفمند کاملاً بهبود می‌یابند.
  • شیمی درمانی: استفاده از داروهای نابود کننده سلول‌های سرطانی (و تعدادی از سلول‌های سالم)
  • پرتودرمانی: استفاده از اشعه ایکس نابود کننده سلول‌های سرطانی (و تعدادی از سلول‌های سالم)

دیگر درمان‌های متداول عبارت‌اند از:

  • آزمایش بالینی: در آزمایش بالینی کارآمدی دارو یا روش درمانی دیگری مورد بررسی قرار می‌گیرد. پزشک در صورت احتمال مفید بودن آزمایش بالینی برای بیمار بهره‌گیری از آن را پیشنهاد می‌کند. مشارکت در پژوهش دارویی مزایا و معایب خاص خود را دارد. بیمار پیش از پیوستن به آزمایش بالینی باید به تفصیل در مورد نقاط قوت و ضعف آن با پزشک معالج خود صحبت کند و سپس در کمال آزادی و با آگاهی کامل تصمیم نهایی را در خصوص پیوستن به این آزمایش اتخاذ کند.
  • درمان با سلول T انتخابی: در این روش از سیستم ایمنی بیمار برای مقابله با سرطان استفاده می‌شود. بیمار به جای دریافت دارو باید خون بدهد. خون خارج شده از بدن بیمار برای بیرون کشیدن سلول‌های T به آزمایشگاه فرستاده می‌شود. این سلول‌ها در جنگ با سرطان و عفونت به بدن کمک می‌کنند. سپس کشت سلول‌های T به منظور تکثیر آنها انجام می‌شود. سلول‌های T پس از آماده شدن مجدداً درون بدن بیمار تزریق می‌شوند. سرطان برخی بیماران مبتلا به ملانوم پیشرفته به کمک این روش تا مدت‌ها وارد مرحله سکون می‌شود و عود نمی‌کند. البته این درمان به طور گسترده در دسترس نیست.
  • مصرف مسکن و راهکارهای موقت: این روش علائم را تسکین می‌دهد و کیفیت زندگی بیمار را بهبود می‌بخشد. بسیاری از بیماران، و نه فقط بیماران مبتلا به سرطان پیشرفته، از این راهکارها بهره می‌گیرند. راهکارهای موقت و مصرف مسکن‌ در زمان منتشر شدن ملانوم برای مدیریت درد و دیگر علائم پیشنهاد می‌شود. پرتودرمانی نوعی راهکار موقت است که در مرحله چهارم و پس از پخش شدن سرطان کاربرد دارد. این روش درد و علائم دیگر را تسکین می‌دهد.