تبخال تناسلی یکی از عفونت های شایع ویروسی بوده که معمولا به وسیله ویروس هرپس ساده (HSV) ایجاد می شود و با علائمی مثل تاول های دردناک، سوزش، خارش یا حتی بدون علامت بروز می کند. اما آیا می دانید خیلی از افراد ممکن است ناقل باشند و خودشان خبر نداشته باشند؟ همین موضوع باعث می شود آگاهی، تشخیص درست و پیشگیری نقش مهمی در کنترل این بیماری داشته باشد. در ادامه می خواهیم به صورت خلاصه و کاربردی درباره علت و راه های انتقال، علائم و دوره های عود، روش های تشخیص، درمان ها و مراقبت های لازم و نکات مهم پیشگیری و کاهش احتمال انتقال تبخال تناسلی صحبت کنیم پس با ما همراه باشید.
تبخال تناسلی چیست؟
تبخال تناسلی یک عفونت ویروسی ناحیه تناسلی و اطراف آن است که عمدتا توسط ویروس هرپس سیمپلکس نوع 2 (HSV-2) و در برخی موارد توسط نوع 1 (HSV-1) ایجاد می شود. عفونت با التهاب موضعی شروع شده و ممکن است منجر به تاول های کوچک و سپس زخم های سطحی دردناک شود. پس از بهبود ضایعات، ویروس به طور کامل از بدن حذف نمی شود و در گانگلیون های عصبی به حالت نهفته باقی می ماند. فعال شدن مجدد ویروس باعث عود علائم می شود که شدت آن در افراد مختلف متفاوت است.
علت بروز تبخال تناسلی
تبخال تناسلی در نتیجه ورود ویروس هرپس سیمپلکس به پوست یا مخاط ناحیه تناسلی ایجاد می شود اما بروز علائم و شدت بیماری تنها به حضور ویروس وابسته نیست و عوامل متعددی احتمال ابتلا یا عود را افزایش می دهند. ویروس پس از تماس نزدیک، از طریق خراش های بسیار کوچک یا مخاط وارد بدن شده و عفونت اولیه را ایجاد می کند. سپس با باقی ماندن در اعصاب، زمینه عودهای بعدی فراهم می شود.
| دلیل | توضیح |
| تماس جنسی با فرد آلوده | تماس واژینال، مقعدی یا دهانی با فردی که HSV را دفع می کند سبب انتقال می شود. انتقال حتی در نبود زخم آشکار نیز ممکن است رخ دهد. |
| تماس پوست با پوست در ناحیه تناسلی | تماس نزدیک ناحیه تناسلی یا اطراف آن با پوست آلوده باعث ورود ویروس به پوست یا مخاط می شود. این حالت به ویژه در تماس های نزدیک و طولانی تر افزایش می یابد. |
| وجود ضایعات فعال در شریک جنسی | در دوره وجود تاول یا زخم، میزان ویروس در ترشحات بیشتر است و احتمال انتقال افزایش می یابد. هرگونه تماس با ضایعه فعال یک عامل خطر مهم محسوب می شود. |
| دفع ویروس در دوره بدون علامت | برخی افراد بدون داشتن علائم واضح به صورت متناوب ویروس را از پوست یا مخاط دفع می کنند. این وضعیت علت مهم ابتلا در افرادی است که مواجهه مشخصی را به یاد نمی آورند. |
| تضعیف سیستم ایمنی | بیماری های تضعیف کننده ایمنی یا مصرف برخی داروها احتمال ابتلا و شدت علائم را افزایش می دهد. همچنین در این شرایط عودها ممکن است مکررتر و طولانی تر باشند. |
| عوامل محرک عود (استرس، خستگی، تب) | استرس شدید، کم خوابی، تب و برخی بیماری های همزمان فعال سازی مجدد ویروس نهفته را تسهیل می کنند. لازم به ذکر است این عوامل در عودهای بعدی نقش پررنگ تری دارند. |
| اصطکاک یا آسیب موضعی | تحریک پوستی، اصطکاک ناشی از رابطه جنسی یا آسیب های سطحی راه ورود ویروس را هموار می کند. این مسئله ممکن است در شروع علائم یا تحریک عود اثرگذار باشد. |
بیشتر بخوانید: تفاوت های مهم زگیل تناسلی و تبخال تناسلی
علائم تبخال تناسلی
بهتر است بدانید علائم تبخال تناسلی بسیار متغیر می باشد و از موارد کاملا بدون علامت تا درگیری واضح و دردناک را شامل می شود. در عفونت اولیه، علائم شدیدتر است و گاهی با نشانه های عمومی همراه می شود. در عودها، ضایعات اغلب محدودتر و کوتاه مدت تر هستند و برخی افراد فقط علائم هشداردهنده پیش از ضایعه را تجربه می کنند.
- تب
- سردرد
- درد هنگام ادرار
- ترشح غیرطبیعی تناسلی
- قرمزی و التهاب موضعی
- بدن درد و احساس خستگی
- تورم غدد لنفاوی کشاله ران
- سوزش یا خارش ناحیه تناسلی
- درد لگنی یا ناراحتی پایین شکم
- احساس گزگز یا درد پیش درآمد (پرودروم)
- ترکیدن تاول ها و ایجاد زخم های سطحی دردناک
- تاول های کوچک پرمایع در ناحیه تناسلی یا اطراف آن
راه های انتقال ویروس تبخال تناسلی
انتقال ویروس هرپس سیمپلکس عمدتا از طریق تماس مستقیم با پوست یا مخاط آلوده رخ می دهد و الزاماً به وجود زخم واضح وابسته نیست. ویروس از ترشحات ناحیه تناسلی، بزاق (در نوع دهانی) یا سطح پوست دفع می شود و در تماس نزدیک به فرد دیگر منتقل می گردد. شناخت مسیرهای انتقال برای کاهش خطر ابتلا و پیشگیری از انتقال به شریک جنسی اهمیت اساسی دارد.
- رابطه جنسی مقعدی با فرد آلوده
- رابطه جنسی واژینال با فرد آلوده
- تماس با ضایعات فعال (تاول ها یا زخم ها)
- تماس مستقیم پوست با پوست در ناحیه تناسلی یا اطراف آن
- انتقال در دوره های بدون علامت به دلیل دفع متناوب ویروس
- انتقال از مادر به نوزاد در زمان زایمان (در برخی شرایط خاص و مهم بالینی)
- رابطه جنسی دهانی در صورت وجود HSV-1 یا تماس دهان با ناحیه تناسلی آلوده
شیوع تبخال دستگاه تناسلی
تبخال دستگاه تناسلی در بسیاری از کشورها از شایع ترین عفونت های ویروسی منتقله از راه تماس جنسی محسوب می شود و بخش قابل توجهی از موارد به دلیل بی علامت بودن یا خفیف بودن علائم تشخیص داده نمی شود. میزان شیوع به سن، رفتارهای جنسی، سطح آگاهی و دسترسی به خدمات تشخیصی وابسته است و معمولا در سنین جوانی بیشتر مشاهده می شود. در سطح جمعیت، نقش دفع بدون علامت در تداوم چرخه انتقال قابل توجه است زیرا افراد ممکن است بدون اطلاع از عفونت، ویروس را منتقل کنند.
بیشتر بخوانید: زگیل تناسلی چیست؟
عوارض تبخال تناسلی
عوارض این بیماری تنها به ناراحتی موضعی محدود نمی شود و در برخی افراد با مشکلات جسمی، روانی و گاهی عوارض جدی تر همراه می باشد. شدت عوارض به وضعیت ایمنی فرد، دفعات عود و شرایط همراه مانند بارداری وابسته است. همچنین برخی پیامدها به دلیل اضطراب، نگرانی از انتقال و اثرات اجتماعی-روانی بیماری بروز می کنند.
- عفونت ثانویه باکتریایی روی زخم ها
- التهاب مقعد (پروکتیت) در برخی موارد
- درگیری عصبی نادر مانند مننژیت آسپتیک
- عودهای مکرر و طولانی شدن دوره علائم
- زخم های گسترده تر در افراد با نقص ایمنی
- احتباس ادراری در موارد شدید به علت درد یا التهاب
- درد و سوزش شدید و اختلال در فعالیت های روزمره
- خطر تبخال نوزادی در صورت عفونت فعال مادر در حوالی زمان زایمان
- مشکلات روانی مانند اضطراب، شرم، افسردگی یا کاهش اعتماد به نفس
- افزایش خطر انتقال و ابتلا به برخی عفونت های مقاربتی دیگر در صورت تماس های پرخطر
پیشگیری از تبخال تناسلی
پیشگیری بر کاهش تماس با ویروس، کاهش احتمال انتقال در مواجهه های پرخطر و مدیریت صحیح در افراد مبتلا استوار است. از آنجا که انتقال در دوره بدون علامت نیز رخ می دهد، راهبردهای پیشگیرانه باید فراتر از اجتناب در زمان وجود زخم باشد. آموزش، رفتار جنسی ایمن و در برخی شرایط درمان های سرکوبگرانه از جمله ابزارهای مهم پیشگیری هستند.
- کاهش تعداد شرکای جنسی و پرهیز از روابط پرخطر
- رعایت بهداشت فردی و پرهیز از دستکاری ضایعات
- استفاده صحیح و مداوم از کاندوم برای کاهش احتمال انتقال
- در بارداری، پیگیری دقیق پزشکی برای کاهش خطر انتقال به نوزاد
- اطلاع رسانی به شریک جنسی و تصمیم گیری آگاهانه درباره رابطه
- پرهیز از تماس جنسی در زمان وجود ضایعه فعال یا علائم پیشدرآمد
- انجام ارزیابی پزشکی در صورت مشاهده هرگونه زخم یا علائم مشکوک
- در صورت عودهای مکرر، استفاده از درمان سرکوبگرانه طبق نظر پزشک
روشهای تشخیص تبخال تناسلی
تشخیص دقیق نیازمند ترکیبی از ارزیابی بالینی و آزمایش های اختصاصی است زیرا علائم با بیماری های دیگر اشتباه می شود و برخی افراد نیز ضایعه واضح ندارند. در مواردی که زخم فعال وجود دارد، نمونه گیری از ضایعه ارزش تشخیصی بالایی دارد. همچنین آزمایش های خونی در برخی شرایط برای بررسی مواجهه قبلی یا افتراق نوع ویروس مورد استفاده قرار می گیرند.
- کشت ویروس از ضایعه
- آزمایش آنتی ژن از ضایعه (در برخی مراکز)
- معاینه بالینی و بررسی ظاهر ضایعات توسط پزشک
- آزمایش PCR از نمونه ضایعه (ترشحات یا سواب زخم)
- آزمایش خون آنتی بادی اختصاصی HSV-1 و HSV-2 (سرولوژی نوع اختصاصی)
بیشتر بخوانید: قارچ پوستی چیست؟
روشهای درمان تبخال تناسلی
درمان با هدف کاهش شدت و مدت علائم، تسریع ترمیم زخم ها، کاهش دفعات عود و کاهش خطر انتقال انجام می شود. از آنجا که ویروس پس از عفونت اولیه در بدن باقی می ماند، درمان ها معمولا ریشه کن کننده نیستند اما کنترل مؤثر بیماری را فراهم می کنند. انتخاب روش درمان به شدت علائم، تعداد عودها، شرایط فرد (مانند بارداری یا نقص ایمنی) و ارزیابی پزشک وابسته است. به طور کلی روشهای درمان تبخال تناسلی عبارتند از:
- مدیریت اختصاصی در بارداری طبق پروتکل های پزشکی
- درمان اپیزودیک در شروع علائم برای کوتاه کردن دوره بیماری
- مراقبت موضعی و حفظ خشکی و پاکیزگی ناحیه در دوره زخم
- درمان و مراقبت ویژه در افراد با نقص ایمنی یا ضایعات گسترده
- درمان سرکوبگرانه طولانی مدت در عودهای مکرر یا برای کاهش انتقال
- داروهای ضد ویروس خوراکی (آسیکلوویر، والاسیکلوویر، فامسیکلوویر)
- مراقبت حمایتی شامل کاهش درد و التهاب (مسکن ها طبق نظر پزشک)
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، تبخال تناسلی یک عفونت ویروسی مزمن است که با علائم متغیر و دوره های عود همراه می باشد و در برخی افراد بدون علامت باقی می ماند. انتقال بیماری از طریق تماس جنسی رخ می دهد و امکان انتقال در دوره های بدون علامت نیز وجود دارد، بنابراین پیشگیری به زمان وجود زخم محدود نمی شود. تشخیص صحیح با ارزیابی بالینی و آزمایش های اختصاصی امکان پذیر است و درمان های ضد ویروسی شدت علائم، مدت درگیری و دفعات عود را کاهش می دهند.
