زگیل تناسلی یکی از شایع ترین عفونت های مقاربتی بوده که خیلی ها درباره اش می شنوند اما تعداد کمی واقعا می دانند چیست، چطور منتقل می شود و همیشه هم خطرناک است یا نه. این ضایعات کوچک پوستی که معمولا روی ناحیه تناسلی یا اطراف مقعد دیده می شوند، می توانند از نظر ظاهری و احساسی آزاردهنده باشند و حتی روی روابط عاطفی و اعتماد به نفس فرد تاثیر بگذارند. بسیاری از باورهای غلط، ترس و شرم اجتماعی باعث می شود افراد دیر به پزشک مراجعه کنند و در نتیجه هم استرسشان بیشتر شود و هم احتمال انتقال بیماری به دیگران بالا برود. در ادامه می خواهیم به بررسی علت و راه های انتقال زگیل تناسلی، علائم و انواع آن، روش های تشخیص و درمان، میزان خطر و ارتباط آن با سرطان، راه های پیشگیری بپردازیم پس با ما همراه باشید.
زگیل تناسلی چیست؟
زگیل تناسلی نوعی عفونت منتقله از راه جنسی است که به دلیل آلودگی به ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) روی پوست و مخاط ناحیه تناسلی و اطراف مقعد به شکل برجستگی های کوچک، نرم یا گوشتی ظاهر می شود. این ضایعات همرنگ پوست یا کمی تیره تر و صورتی می باشند و در مردان روی آلت، کیسه بیضه و مقعد و در زنان روی لابیاها، دهانه واژن، دهانه رحم و ناحیه بین واژن و مقعد دیده شوند.
نکته مهم این است که بسیاری از افراد به HPV آلوده هستند اما فقط درصد کمی از آنها دچار زگیل های قابل مشاهده می شوند، بنابراین ممکن است فرد ناقل ویروس باشد بدون آن که خودش متوجه شود. برخی انواع کم خطر HPV فقط باعث زگیل می شوند اما انواع پرخطر می توانند در طولانی مدت زمینه ساز بروز سرطان هایی مانند سرطان دهانه رحم در زنان باشند.
زگیل تناسلی چه شکلی است و در کجا ایجاد می شود؟
زگیل تناسلی معمولا روی پوست و مخاط نواحی مرطوب دستگاه تناسلی ظاهر می شود و به صورت برجستگی های کوچک، نرم و گوشتی دیده می شود که گاهی ظاهری شبیه گل کلم دارند. این ضایعات آنقدر ریز می باشند که با چشم به سختی دیده می شوند یا به صورت چند زائده کنار هم، صاف یا کمی برجسته از سطح پوست رشد می کنند.
رنگ زگیل ها همرنگ پوست، صورتی یا قهوه ای روشن است و ممکن است همراه با خارش، سوزش یا ناراحتی به خصوص هنگام رابطه جنسی باشند. در مردان، این زگیل ها بیشتر روی نوک و ساقه آلت تناسلی، کیسه بیضه، کشاله ران و اطراف مقعد دیده می شوند. در زنان نیز روی لب های بزرگ و کوچک واژن، دهانه واژن، دهانه رحم، ناحیه بین واژن و مقعد و اطراف مقعد ایجاد می شوند.
انتقال ویروس HPV چگونه است؟
ویروس HPV عمدتا از طریق تماس مستقیم پوست با پوست در حین رابطه جنسی منتقل می شود؛ یعنی رابطه واژینال، مقعدی یا دهانی بدون محافظت، مهمترین راه سرایت این ویروس است. حتی اگر زگیل ها دیده نشوند یا قبلا برداشته شده باشند، فرد می تواند همچنان ناقل HPV باشد و آن را به شریک جنسی خود منتقل کند. تماس نزدیک نواحی تناسلی بدون دخول هم در مواردی می تواند باعث انتقال عفونت شود و در رابطه جنسی دهانی، دهان، زبان و گلو در معرض آلودگی قرار می گیرند.
انتقال از طریق استخر، سطوح محیطی یا توالت بسیار نادر است و مسیر اصلی همچنان رابطه جنسی پرخطر محسوب می شود. ضعف سیستم ایمنی، داشتن شرکای جنسی متعدد، ابتلا به سایر بیماری های مقاربتی و نداشتن واکسن HPV از عواملی هستند که احتمال ابتلا و انتقال ویروس را بالاتر می برند.
انواع زگیل تناسلی و تیپ های ویروس HPV
زگیل تناسلی در واقع نتیجه آلودگی به ویروس HPV است؛ ویروسی که بیش از 100 تیپ مختلف دارد و هر کدام می توانند اثر متفاوتی بر بدن بگذارند. بعضی از این تیپ ها فقط زائده های پوستی و زگیل ایجاد می کنند، در حالی که گروهی دیگر پرخطر محسوب می شوند و در درازمدت زمینه ساز برخی سرطان ها به ویژه در ناحیه تناسلی و گلو می شوند.
شایع ترین تیپ هایی که باعث زگیل تناسلی در زنان و مردان می شوند، تیپ 6 و 11 هستند که عموما کم خطرند. با این حال، تشخیص نوع ویروس و محل زگیل اهمیت زیادی دارد چون روی نوع درمان و میزان خطر احتمالی تأثیر می گذارد. در ادامه هم از نظر شدت خطر و هم از نظر محل بروز انواع زگیل تناسلی را بررسی می کنیم.
تقسیم بندی بر اساس میزان خطر ویروس HPV
- HPV کم خطر
معمولا مسئول زگیل های تناسلی قابل مشاهده در ناحیه واژن، آلت تناسلی، مقعد و گاهی دهان و گلو هستند. تیپهای 6 و 11 معروف ترین انواع کم خطر به شمار می روند. این زگیل ها معمولا خوشخیم بوده و اغلب طی یک تا دو سال ممکن است کوچک تر شده یا حتی خود به خود از بین بروند، هرچند نیاز به پیگیری و درمان دارند. - HPV پرخطر
علاوه بر ایجاد ضایعات و تغییرات در ناحیه تناسلی، می توانند در درازمدت زمینه ساز سرطان هایی مانند سرطان دهانه رحم، واژن، آلت تناسلی، مقعد و برخی سرطانهای حلق و گلو شوند. این تیپ ها معمولا زگیل های بزرگ، گسترده یا مقاوم تری ایجاد می کنند و حتما نیاز به بررسی تخصصی دارند.
تقسیم بندی بر اساس محل زگیل در زنان
- زگیل های مقعدی: اطراف یا داخل مقعد ایجاد می شوند، به خصوص در افرادی که رابطه جنسی مقعدی دارند.
- زگیل های واژنی: داخل کانال واژن و دیواره های آن دیده می شوند و گاهی بدون معاینه پزشک قابل تشخیص نیستند.
- زگیل های دهانه رحم: روی سرویکس (دهانه رحم) قرار می گیرند و معمولا بدون علائم هستند اما از نظر خطر سرطان اهمیت ویژه ای دارند.
- زگیل های ولو (ناحیه بیرونی دستگاه تناسلی): روی لابیاهای بزرگ و کوچک و پوست اطراف واژن ظاهر می شوند؛ اغلب به شکل برجستگی های کوچک گوشتی یا شبیه گل کلم هستند.
تقسیم بندی بر اساس محل زگیل در مردان
- زگیل های مقعدی: اطراف مقعد یا داخل کانال مقعد دیده می شوند، به ویژه در مردانی که رابطه جنسی مقعدی دارند.
- زگیل های آلتی: روی نوک یا طول آلت تناسلی ظاهر می شوند و به صورت تکی یا به شکل خوشه ای دیده می شوند.
- زگیل های اسکروتال (کیسه بیضه): روی پوست کیسه بیضه ایجاد می شوند و گاهی با سایر ضایعات پوستی اشتباه گرفته می شوند.
علائم زگیل تناسلی
زگیل تناسلی ممکن است مدت ها بدون علائم در بدن باقی بماند و همین موضوع تشخیص زودهنگام را سخت می کند. ویروس HPV گاهی چند هفته تا چند ماه (و حتی بیشتر) پس از تماس جنسی فعال می شود و تازه آنوقت نشانه های ظاهری خودش را نشان می دهد. به همین دلیل، در صورت مشاهده هرگونه برجستگی، زائده گوشتی یا تغییر غیرعادی در ناحیه تناسلی، اطراف مقعد یا دهان، مراجعه سریع به بهترین دکتر زگیل تناسلی در تهران و انجام معاینه تخصصی اهمیت زیادی دارد. مهمترین علائم زگیل تناسلی عبارتند از:
- درد هنگام مقاربت
- خارش ناحیه تناسلی
- سوزش ناحیه تناسلی
- لکه بینی یا خونریزی خفیف
- زگیل های صاف یا شبیه گل کلم
- ناراحتی یا درد خفیف در ناحیه درگیر
- خارش یا سوزش اطراف مقعد یا واژن
- زگیل به رنگ پوست، صورتی یا قهوه ای
- تغییر در بافت یا ظاهر پوست ناحیه تناسلی
- خونریزی هنگام تماس یا حین رابطه جنسی
- احساس رطوبت غیرطبیعی در اطراف زگیل
- احساس وجود توده یا برآمدگی در ناحیه تناسلی
- بروز زگیل در دهان، لب، زبان یا گلو (در صورت رابطه جنسی دهانی)
- ایجاد خوشه های متعدد زگیل (به ویژه در افراد با ضعف سیستم ایمنی)
- برآمدگی های کوچک، نرم و گوشتی روی پوست ناحیه تناسلی یا اطراف مقعد
دلایل بروز زگیل تناسلی
زگیل تناسلی نتیجه آلودگی به ویروس HPV است؛ ویروسی بسیار مسری که حتی زمانی که هیچ علامت ظاهری وجود ندارد از فردی به فرد دیگر منتقل می شود. هرچند راه اصلی انتقال آن رابطه جنسی است اما فقط به دخول محدود نمی شود و هر نوع تماس نزدیک پوست ناحیه تناسلی با پوست فرد آلوده خطرساز می باشد. در جدول زیر مهمترین دلایل و عوامل خطر بروز زگیل تناسلی را مشاهده می نمایید:
| دلیل | توضیح |
| رابطه جنسی محافظت نشده (واژینال، مقعدی یا دهانی) | اصلی ترین راه انتقال HPV است؛ نبود کاندوم یا استفاده نادرست از آن، تماس مستقیم پوست و مخاط ناحیه تناسلی را ممکن می کند و احتمال ابتلا را به شدت بالا می برد. |
| تماس پوست با پوست در ناحیه تناسلی حتی بدون دخول | فقط لازم است پوست ناحیه تناسلی با پوست فرد آلوده در تماس باشد؛ گاهی لمس، مالش یا تماس نزدیک بدن در ناحیه تناسلی بدون دخول هم برای انتقال ویروس کافی است. |
| تماس دهان یا دست با ناحیه آلوده | در رابطه جنسی دهانی، دهان، زبان و گلو در معرض ویروس قرار می گیرند و ممکن است زگیل در این نواحی ظاهر شود؛ دست آلوده نیز ویروس را از ناحیه تناسلی به بخشهای دیگر منتقل می کند. |
| داشتن شریک جنسی متعدد | هرچه تعداد شرکای جنسی بیشتر و آشنایی و اعتماد کمتر باشد، احتمال رو به رو شدن با فرد مبتلا به HPV و ابتلا به زگیل تناسلی بیشتر می شود، حتی اگر ظاهراً سالم به نظر برسد. |
| عدم اطلاع از سابقه جنسی و سلامت شریک | ندانستن اینکه شریک جنسی قبلا به HPV یا سایر عفونت های مقاربتی مبتلا بوده یا خیر، شما را در معرض ریسک پنهان قرار می دهد؛ چون خیلی وقت ها خود فرد هم از آلودگی اش خبر ندارد. |
| شروع رابطه جنسی در سنین پایین | شروع زود هنگام فعالیت جنسی با آگاهی کمتر، استفاده کمتر از کاندوم و گاهی شرکای متعدد همراه است؛ همه این موارد شانس تماس با ویروس HPV را افزایش می دهد. |
| ابتلا به سایر بیماریهای مقاربتی | وجود عفونت های دیگر مقاربتی نشانه روابط پرخطر و گاهی آسیب پذیری بیشتر مخاط تناسلی است؛ این وضعیت راه ورود HPV را هم آسان تر می کند. |
| ضعف سیستم ایمنی | وقتی سیستم دفاعی بدن ضعیف باشد، بدن در کنترل و پاکسازی ویروس HPV ناتوان تر است و زگیل ها راحت تر ظاهر شده و گسترده تر می شوند. |
| مصرف سیگار و سایر دخانیات | دخانیات با تضعیف سیستم ایمنی و کاهش توان بدن در مقابله با عفونت ها، احتمال ماندگاری و فعال شدن HPV را بالا می برند. |
| انتقال از مادر به نوزاد حین زایمان طبیعی | در موارد نادر، اگر مادر در زمان زایمان دچار عفونت فعال HPV در ناحیه تناسلی باشد، نوزاد هنگام عبور از کانال زایمانی ممکن است ویروس را دریافت کند. |
| محیط های عمومی مثل استخر یا حوله مشترک | احتمال انتقال HPV از این راه ها بسیار پایین و غیر شایع است؛ چون ویروس برای بقا معمولا نیاز به تماس مستقیم و نزدیک با پوست مرطوب و مخاط دارد نه سطوح خشک و عمومی. |
روشهای تشخیص زگیل تناسلی
تشخیص دقیق زگیل تناسلی معمولا فقط با نگاه کردن در آینه یا بررسی در خانه امکان پذیر نیست چون بسیاری از ضایعات شبیه هم می باشند یا در قسمت های داخلی واژن، دهانه رحم یا داخل مقعد پنهان می مانند. به همین دلیل مراجعه به پزشک برای معاینه تخصصی و در صورت نیاز انجام آزمایش های تکمیلی ضروری است. مهمترین روش های تشخیص زگیل تناسلی عبارتند از:
- معاینه لگن در زنان
- معاینه مقعد با اندوسکوپ
- بررسی سابقه جنسی و علائم بیمار
- تست پاپ اسمیر (Pap Smear)
- معاینه دهانه رحم و واژن با اسپکولوم
- تست HPV برای شناسایی نوع ویروس
- معاینه فیزیکی ناحیه تناسلی توسط پزشک
- آزمایش خون یا تست های مولکولی HPV
- بیوپسی (نمونه برداری از ضایعه، دهانه رحم یا واژن)
- در موارد خاص، استفاده از روش های تصویربرداری تکمیلی
- کولپوسکوپی (بررسی دقیق دهانه رحم و واژن با دستگاه بزرگنمایی)
- استفاده از محلول اسیدی ملایم برای نمایان تر شدن ضایعات مشکوک
روشهای درمان زگیل تناسلی
زگیل تناسلی در بعضی افراد با کمک سیستم ایمنی بدن خود به خود کوچک یا ناپدید می شود اما در بسیاری از موارد زگیل ها به تدریج بزرگ تر می شوند، تعدادشان زیاد می شود یا باعث خارش، سوزش و ناراحتی هنگام رابطه جنسی می گردند. به همین دلیل، مراجعه به پزشک و انتخاب مناسب ترین روش درمان با توجه به محل، تعداد، اندازه زگیل ها و شرایط عمومی بیمار بسیار مهم است. هدف از درمان، از بین بردن ضایعات قابل مشاهده و کاهش خطر انتقال ویروس به دیگران است؛ هرچند خود ویروس HPV ممکن است مدتی در بدن باقی بماند. روشهای درمان زگیل تناسلی به شرح زیر است:
- لیزر درمانی زگیل تناسلی
- کرم ایمیکویمود (Imiquimod)
- تزریق اینترفرون در شرایط خاص
- جراحی و برداشت مستقیم زگیل ها
- کرم سینکاتچینز (Syn Catechins)
- کرایوتراپی (انجماد زگیل با نیتروژن مایع)
- روش های خانگی و مراقبتی تحت نظر پزشک
- الکتروکوتر (سوزاندن زگیل با جریان الکتریکی)
- درمان دارویی سیستمیک در موارد خاص و گسترده
- محلول ها و ژل های موضعی مانند پودوفیلوکس یا پودوفیلین
- استفاده از محلول های شیمیایی مثل اسید تری کلرواستیک (TCA)
- روش LEEP (برداشت زگیل با حلقه الکتریکی به ویژه روی دهانه رحم)
- واکسن گارداسیل و گارداسیل 9 برای پیشگیری از برخی تیپ های HPV (نه درمان زگیل موجود)
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، زگیل تناسلی یک عفونت شایع و قابل انتقال از راه جنسی است که بیشتر از خود ضایعات پوستی، نگرانی و استرس روانی برای فرد ایجاد می کند. عامل اصلی آن ویروس HPV است که ممکن است سال ها به صورت خاموش در بدن باقی بماند و بدون علائم هم به دیگران منتقل شود. هرچند در اغلب موارد زگیل ها خوش خیم هستند و با درمان یا حتی خود به خود برطرف می شوند اما برخی تیپ های ویروس در درازمدت زمینه ساز تغییرات پیش سرطانی و سرطانی در ناحیه تناسلی به خصوص دهانه رحم می شوند.
