زگیل دهانی یکی از مشکلات دهان و گلو بوده که توسط ویروس HPV ایجاد می شود. این زگیل ها ظاهر ناخوشایندی داشته و در برخی موارد باعث ناراحتی یا اختلال در صحبت کردن و خوردن می شوند. اما سوالی که پیش می آید این است: چرا برخی افراد بیشتر از دیگران به زگیل دهانی مبتلا می شوند و عوامل اصلی انتقال این ویروس چه هستند؟ شناخت این موضوع اهمیت زیادی دارد زیرا پیشگیری و درمان زگیل دهانی به آگاهی از علل و راه های انتقال آن وابسته است. در ادامه این مطلب به بررسی علل ایجاد زگیل دهانی، علائم آن، روشهای تشخیص، راه های درمان و پیشگیری از این مشکل خواهیم پرداخت.
زگیل دهانی چیست؟
زگیل دهانی نوعی عفونت ویروسی بوده که توسط HPV ایجاد می شود و از طریق تماس دهانی با فرد مبتلا منتقل می گردد. این ویروس باعث رشد غیرطبیعی و سریع سلول های لایه داخلی دهان، زبان یا گلو شده و به شکل توده های کوچک یا زگیل ظاهر می شود.
اگرچه زگیل های دهانی اغلب بدون درد هستند اما در برخی موارد باعث ناراحتی، خونریزی یا مشکلاتی در صحبت کردن و جویدن می شوند. بیش از 40 نوع ویروس HPV نواحی دهان و گلو را تحت تاثیر قرار می دهند و خطر ابتلا به آن در افرادی که روابط دهانی با چندین شریک جنسی دارند بیشتر است.
علائم زگیل دهانی
زگیل دهانی اغلب در مراحل اولیه هیچ علامتی ندارد و همین مسئله باعث می شود بسیاری از افراد بدون آگاهی از ابتلا، ویروس را به دیگران منتقل کنند. با این حال، در برخی موارد، این عفونت با نشانه های مشخصی همراه می باشد که شناسایی آنها به تشخیص زودهنگام و پیشگیری از عوارض جدی مانند سرطان دهان یا حلق کمک می کند. رایج ترین علائم این بیماری عبارتند از:
- سرفه خونی
- مشکلات بلع
- گرفتگی صدا
- گوش درد مداوم
- تغییر در حس چشایی
- گلودرد مزمن یا سرفه
- کاهش وزن بدون دلیل
- تورم لوزه ها بدون درد
- بزرگ شدن غدد لنفاوی
- احساس درد هنگام جویدن
- توده روی گونه ها یا گردن
- درد یا ناراحتی در نواحی مبتلا
- ظاهر سنگفرشی یا شبیه گل کلم
- برجستگی های تخت یا کمی پینه دار
- خونریزی در صورت آسیب دیدن زخم ها
- تغییر رنگ بافت دهان به سفید، قرمز یا سیاه
- بی حسی یا سوزن سوزن شدن در لب ها یا زبان
- زخم ها یا زگیل های کوچک در لب ها، زبان، داخل دهان یا گلو
- توده های کوچک و سخت به رنگ سفید، صورتی، گوشتی یا قرمز
علت بروز زگیل دهانی
لازم به ذکر است این ویروس از راه های مختلفی منتقل می شود و در بسیاری از موارد، فرد بدون داشتن علائم مشخص، ناقل آن است. شرایط جسمی، سبک زندگی و وضعیت سیستم ایمنی نقش مهمی در فعال شدن ویروس و بروز زگیل دهانی دارند. شناخت علل ابتلا به زگیل دهانی به پیشگیری، تشخیص زودهنگام و کاهش خطر انتقال آن کمک می کند. در جدول زیر، مهمترین دلایل بروز زگیل دهانی به صورت خلاصه و کاربردی توضیح داده شده اند.
| علت زگیل دهانی | توضیح |
| عفونت با ویروس HPV | عامل اصلی زگیل دهانی، ویروس پاپیلومای انسانی است که پس از ورود به سلول های دهان باعث رشد غیرطبیعی آنها می شود. برخی از سویه های این ویروس تمایل بیشتری به درگیر کردن دهان و گلو دارند. |
| تماس دهانی با فرد آلوده | تماس مستقیم دهان با دهان یا نواحی آلوده فرد مبتلا باعث انتقال ویروس می شود، به ویژه اگر ویروس در بزاق یا مخاط فعال باشد. |
| وجود زخم یا آسیب در دهان | بریدگی ها، زخم ها یا التهاب های دهانی راه ورود مناسبی برای ویروس فراهم می کنند و احتمال ابتلا را افزایش می دهند. |
| ضعف سیستم ایمنی بدن | افرادی که سیستم ایمنی ضعیف تری دارند، توانایی کمتری در مهار ویروس HPV داشته و بیشتر در معرض بروز زگیل دهانی هستند. |
| مصرف سیگار و الکل | این مواد با تضعیف مخاط دهان و کاهش ایمنی موضعی، شرایط را برای فعال شدن ویروس و ایجاد زگیل فراهم می کنند. |
| انتقال از مادر به نوزاد | در موارد نادر، ویروس HPV هنگام زایمان طبیعی از مادر به نوزاد منتقل می شود و دهان یا گلوی نوزاد را درگیر می کند. |
| تماس با وسایل آلوده | استفاده از وسایل پزشکی یا شخصی آلوده، در شرایط خاص باعث انتقال ویروس به دهان می شود. |
روشهای پیشگیری از زگیل دهانی
پیشگیری از زگیل دهانی نقش مهمی در کاهش خطر ابتلا به ویروس HPV و جلوگیری از انتقال آن به دیگران دارد. از آنجا که این عفونت در بسیاری از افراد بدون علامت است، رعایت اصول بهداشتی و اصلاح سبک زندگی از مؤثرترین راه های محافظت محسوب می شود. روشهای پیشگیری از زگیل دهانی عبارتند از:
- محدود کردن تعداد شرکای جنسی نقش مهمی در کاهش مواجهه با ویروس دارد.
- انجام منظم آزمایش های بیماری های مقاربتی به تشخیص زودهنگام عفونت کمک می کند.
- معاینات دوره ای دهان توسط دندانپزشک باعث شناسایی سریع تغییرات غیرطبیعی می شود.
- درمان به موقع ضایعات و پیگیری پزشکی منظم از پیشرفت و انتقال بیماری جلوگیری می کند.
- خودداری از رابطه دهانی با افراد ناآشنا یا دارای ضایعات مشکوک، از ابتلا جلوگیری می کند.
- برقراری روابط جنسی ایمن با استفاده از وسایل محافظتی احتمال انتقال HPV را کمتر می کند.
- بررسی ماهانه دهان توسط خود فرد، احتمال تشخیص زودهنگام زگیل دهانی را افزایش می دهد.
- پرهیز از تماس مستقیم دهانی یا پوستی با افراد دارای زگیل فعال، خطر سرایت را کاهش می دهد.
- رعایت بهداشت دهان و دندان و شست و شوی منظم دست ها به کاهش انتقال ویروس کمک می کند.
- استفاده نکردن مشترک از وسایل شخصی مانند مسواک یا لیوان از انتقال غیرمستقیم ویروس جلوگیری می کند.
- تزریق واکسن HPV قبل از مواجهه با ویروس، موثرترین راه برای کاهش خطر ابتلا به انواع پرخطر این عفونت است.
روشهای تشخیص زگیل دهانی
تشخیص زگیل دهانی به دلیل بی علامت بودن این عفونت در بسیاری از افراد، همواره آسان نیست و در اغلب موارد نیاز به بررسی های تخصصی دارد. پزشک با توجه به وضعیت دهان، سابقه فرد و در صورت لزوم انجام آزمایش های تکمیلی، وجود این عفونت ویروسی را بررسی می کند. روشهای تشخیص این عارضه به شرح زیر است:
- آزمایش پاتولوژی
- تست مولکولی PCR
- سی تی اسکن در موارد خاص
- بررسی DNA ویروس HPV
- نمونه برداری از ضایعات (بیوپسی)
- معاینه بالینی و بررسی دقیق دهان، زبان و گلو
- مشاهده ظاهری ضایعات دهانی توسط پزشک
روشهای درمان زگیل دهانی
زگیل دهانی در بسیاری از موارد به دلیل عملکرد سیستم ایمنی بدن، بدون نیاز به درمان خاصی و به مرور زمان برطرف می شود. با این حال، در شرایطی که زگیل ها ماندگار شوند، افزایش یابند یا در نواحی حساس دهان و زبان قرار بگیرند، مداخله پزشکی ضروری است. روشهای درمانی مختلفی برای کنترل، حذف ضایعات و کاهش احتمال عود بیماری وجود دارد که بسته به شرایط فرد توسط پزشک انتخاب میشوند. روش های درمان زگیل دهانی به شرح زیر است:
- کرم ایمی کیمود
- داروهای ایمونوتراپی
- تزریق اینترفرون آلفا
- برداشتن زگیل با جراحی
- لیزر درمانی (لیزر CO₂)
- درمان با تری کلرواستیک اسید
- استفاده از داروهای ضد ویروسی
- پیگیری و پایش دوره ای عفونت HPV
- کرایوتراپی (فریز کردن با نیتروژن مایع)
- داروهای موضعی تجویز شده توسط پزشک
- روش های طب سنتی و گیاهی (با نظر پزشک)
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، زگیل دهانی یکی از عفونت های ویروسی شایع است که توسط ویروس پاپیلومای انسانی ایجاد می شود و در بسیاری از موارد بدون علائم باقی می ماند. با این حال، ناآگاهی از وجود این عفونت باعث انتقال آن به دیگران و در موارد نادر منجر به عوارض جدی تری می شود. تشخیص به موقع، پیگیری پزشکی منظم و انتخاب روش درمان مناسب نقش مهمی در کنترل این بیماری دارد. از سوی دیگر، رعایت اصول بهداشتی، داشتن روابط ایمن و تزریق واکسن HPV از مؤثرترین راه های پیشگیری محسوب می شوند.
